fizik

Bir ses duyduğumuz zaman muhakkak titreşen bir cismin bulunduğunu söyleye­biliriz. Gerili bir teli parmağımızla çekip bırakalım. Tel titremeye başlar. Bunun ne­ticesi olarak da bir ses çıkar.

Tabiatta titreşen herşey ses dalgaları meydana getirir. Bağırdığımız zaman akciğerlerimizden kuvvetle çıkan hava, boğazımızdaki ses tellerini titretmiş, böylece ses çıkmıştır. Bunun gibi bir çana tokmakla vurduğumuz ya da bir bardağa fiske attı­ğımız zaman çıkan seslerin hepsi, vurulan veya dokunulan şeyin titreşmesi netice­sinde meydana gelir. Eğer titreşen bu ci­sim boşluktaysa yani havasız bir yerdeyse ses dalgaları meydana gelmez. Biz de sesi duyamayız. Havası alınmış bir cam fanus içinde çalan çanın sesini duymamız imkânsızdır.

Sesin frekansı: Titreşen bir cis­min saniyede yaptığı titreşimlerin sayısı. Frekansı ölçmek için Hertz (kısaca Hz.) denilen bir birim kullanılır. Bir Hertz, bir cismin 1 saniyede tam 1 titreşim yapması demektir    

 Sesin hızı : Ses dalgaları havada sa­niyede 340 m. lik bir hızla yayılırlar. (Se­sin hızı, deniz seviyesinde saatte 1.224 km. ile 11.000 m. yükseklik de saatte 1.060 km. arasında değişir.) Ancak sesin çarptığı engeller kuvvetini azaltır. Sesin su içindeki hı­zı havadakinden fazladır. (1.504 m/saniye) Ses dalgalarının hızı madenlerin içinde da­ha da artar.

Sesin yansıması (Aks-i seda) : Yan­sıma, ses dalgalarının bir engele çarparak bize geri gelmesidir. Sesin tam olarak yankı yapabilmesi için arada 17 m. lik bir aralık olması gerekir. Eğer uzaklık daha azsa yan­kı tam olarak meydana gelmez, yalnız çıkan sesler daha dolgun çıkar. Ses duvarı nedir? Ses dalgalarının deniz seviyesindeki düzeyindeki hızının saatte 1.224 km. olduğunu söylemiştik. Ama yükseklere çıkıldıkça havanın yoğun­luğu azaldığından dalgaların hızı azalır. 11.000 m. de bu hız 1.050 km.ye iner. Sesin yayılma hızından daha yüksek olan hızlara “ses-ötesi hız”, daha düşük olan hızlara da “ses-berisi hız” adları verilir.

1) 11.000 m. yükseklik de saatte 1.060 km. den sonra yavaş, yani ses-beri­si hızla uçağın meydana getirdiği ses dal­gaları, uçağın hızından daha fazla olduğu için daha çabuk yayılır. Biz de uçak daha uzakta iken sesini duyarız.   

            2) 11.050 m. yükseklik de saatte 1060 km. hızla uçan bir uçağın çıkardığı ses dalgaları uçakla birlikte yayılırlar. Motorun sesini duyduğumuz anda uçağı da görürüz. Bu durumda uçak, ses titreşimlerinden meydana gelen çok kuvvetli bir engelle karşı karşıya kalır. Biz buna “ses duvarı” de­riz.

3) 11.000 m. yükseklik de uçan bir uçağın hızı 1060 km. den daha fazlalaşırsa motorun çıkardığı ses dalgaları uçağa erişemezler. Uçak geçip gitmiş, ses dalga­ları ise geride kalmıştır. İşte bu durumda da uçak “yolunu kesen” o kalın ses duvarı­nı aşmış sayılır. Canlı radarlar: Gözleri zayıf gören yarasalar, geceleri çeşitli engellere çarpmadan rahatça uçarlar. İnsanlar, ya­rasaların bu çok zor işe nasıl muvaffak ola­bildiklerini ancak radarların keşfinden sonra anlayabilmişlerdir. Radar uzaya elek­tromanyetik dalga demetleri gönderir. Bunlar bir engele mesela bir uçak-çarpın­ca,  geri başlangıç noktasına dönerler.

Böylece, uzaydaki cismin varlığı, yönü ve uzaklığı (bu dalgaların gidiş-dönüş zaman­ları arasındaki farktan) radar ekranı üzerinde belirir.

Yankıyla ayartılan yarasa, engele çarp­mamak için süratli bir dönüş yapar. Kanat­larından birinin aldığı dalgalı şekil dikka­tinizi çekti mi? Yarasalar, çok yüksek titreşimli (saniyede 50-100.000) ses-ötesi dal­galar yayarlar. En çok 20.000 titreşime hassas olan insan kulağının bu sesleri duy­masına imkân yoktur. Bu hayvanlarda da, ses-ötesi dalgaları yayan organın gırtlak, dö­nen dalgaları alan organın da kulak olduğu tahmin edilmektedir.

Yorumlar (0)

Bu icerige ait yorumlari masaustune alabilirsiniz

Yorum Yazin

Adiniz

Email

Baslik

Yorum

eksi not | arti not

Bu yoruma abone ol (Sadece kayitli kullanicilar icin)

Okudum ve kabul ediyorum Yorum gonderim kurallari.

Lutfen resimdeki guvenlik kodunu girin

Yorum Ekleyin