fizik

ARAÇ VE GEREÇ: Kağıt levha, tahta levha, alüminyum levha, cam levha, toplu iğne veya ataç, mıknatıs

AMAÇ:1 Mıknatıs ve özelliklerini kavrayabilme.

DAVRANIŞLAR

D7: Bir çubuk mıknatısın ikiye bölündüğünde iki ayrı çubuk mıknatıs olduğunu deney ile gösterme.

D8: Mıknatıs kutuplarının N ve S ile gösterilmesinin nedenini açıklama.

DENEYİN YAPILIŞI: Cam levha üzerine toplu iğneleri koyunuz. Levhanın altında mıknatısı gezdiriniz. Toplu iğneler mıknatıs tarafından çekiliyor mu?

      Aynı deneyi kağıt, tahta, alüminyum gibi levhalar ile de yapınız. Toplu iğneler mıknatıs tarafından çekiliyor mu?

MANYETİK ALAN KUVVET ÇİZGİLERİ:

        Altında mıknatıs bulunan cam levha üzerindeki demir tozları belirli bir şekil alır. Demir tozlarının belirli bir şekilde sıralanmasını sağlayan bir kuvvet bulunmaktadır. Demir tozları cam levha altında kapalı eğriler şeklinde dizilirler.  Demir tozlarının dizilişi, bize bir mıknatısın çevresinde oluşturduğu manyetik alan kuvvet çizgilerinin  dağılımını gösterir.

          Mıknatıs etrafındaki manyetik alan, yalnız yatay düzlemde olmayıp, mıknatısın çevresinde her yöndedir. Manyetik alan kuvvet çizgilerinin, mıknatısın kuzey kutbundan çıkıp güney kutbuna girdikleri kabul edilir.

          Bir mıknatıs çubuğun manyetik alan kuvvet çizgileri, mıknatısın uçlarına yakın bölgelerde daha sık, uzak bölgelerde daha seyrektir. Manyetik alanın şiddeti, alan çizgilerinin sık olduğu yerde daha büyük, seyrek olduğu bölgede ise daha küçüktür.

Manyetik Bir Alan Oluşturan Bir Mıknatısın Kutuplarını Pusula İle Belirleme

  Kutupları belirlenmemiş bir mıknatısın hangi ucunun kuzey , hangi ucunun güney olduğunu bir pusula kullanarak belirleyebiliriz. Pusula içindeki ibre de bir mıknatıstır. Mıknatısın bir kutbunu, pusula ibresinin kuzey yönü gösteren ucuna yaklaştırdığımızı düşünelim. Eğer bir çekme etkisi gözlersek, mıknatısın bir ucu, S kutbu demektir. Diğer ucu ise, N kutbudur. 

Mıknatısın kutuplarının belirlenmesi

YER KÜRENİN MANYETİK ALANI:

    Ortasından bir iplik ile bağlanarak asılan çubuk mıknatısın belirli bir doğrultuyu alması, mıknatısa bir manyetik alanın etki ettiğini gösterir. Bu alan Yer� in manyetik alanıdır. Bu alan, yer� in dönme ekseni ile yaklaşık 150 lik açı yapacak şekilde Yer� in merkezine konmuş büyük bir çubuk mıknatısın manyetik alanına çok benzer.

     Bir pusula ibresinin daima kuzey-güney doğrultusunda olması, Yer� in manyetik alanının varlığını gösterir. İbrenin kuzey kutbu, kuzeye yöneldiğinden, kuzeyde bir güney mıknatıs kutbu, güneyde de kuzey mıknatıs kutbu vardır. Böylece yer kürenin coğrafi kutupları ile manyetik kutupları aynı noktalara rastlamaz.

    Yer kürenin coğrafi kutupları ile manyetik kutupları çakışık olmadığından pusula ibresi Yer üzerinde çok yerde çoğrafi kuzey kutbu göstermez. Pusula ibresi ile coğrafi kuzey-güney doğrultusu arasında bir açı vardır.  Bu açı sapma açısıdır.  Sapma, bulunulan yere göre doğuya veya batıya doğru olur. Sapma, yıllara ve mevsimlere göre değişir.

    Yer kürenin manyetik alan çizgileri ile çubuk mıknatısın manyetik alan çizgileri birbirine benzer.

MIKNATISIN KULLANILDIĞI YERLER

     Mıknatıslar pusula yapımında, ev araçlarından telefon, radyo, televizyon, bazı oyuncaklar ve benzeri araçlarda kullanılırlar. Sanayide ise bazı elektrik motorları ile manyetik ve manyetik olmayan maddeleri ayırıcı araçların yapımında kullanılır.