fizik

İki nokta arasına bir potansiyel farkı uygulamanın en basit yolu bu iki noktayı bir üretece (pil veya akü) bağlamaktır. Çoğunluğu kimyasal kökenli pekçok üreteç türü vardır. Otomobillerde kullanılan kurşunlu aküler kimyasal reaksiyonla enerji üretir. İsmine rağmen içi kuru olmayan bu aküler “kuru pile” benzer. Kimyasal pillerin yanında bugünlerde diğer türde üreteçler de vardır. Saat, hesap makinası ve daha birçok yerde kullanılan ve güneş enerjisini elektrik enerjisine çeviren güneş pillerini biliyoruz. Şimdilerde, kimyasal olma-yan farklı türde üreteçler de yapılmaktadır. Bu farklı yapılarına rağmen, tüm pillerin amacı elektrik enerjisi üretmektir.

Her basit üreteç (veya batarya) iki metal u-ca sahiptir ve bunlarla üretece bağlanır. Genellik-le voltaj diye adlandırdığımız, üretecin bu iki kutbu arasındaki potansiyel farkıdır. Bu fark normal bir pil için 1,5 volt iken, araba akülerinde 12 volttur. Bir ü-retecin iki ucuna bağlanan telleri iki metal levhaya Şekil I deki gibi bağlayınca negatif kutuptan A lev-hasına elektron akışı olur ve bu levha negatif yükle-nir. Bu elektronların kaynağı elektron eksikliği nede-niyle pozitif yüklü olan B levhasıdır. Bu tarzda bir ü-reteç yük pompalayan bir sistem olarak tanımlanır. İçteki fiziksel olaylar bu yük transferi

                         Şekil I                      için gerekli enerjiyi sağlar.

A ve B arasındaki potansiyel farkı,  .            Üreteç          +    -        işareti ile gösterilir. Ge-

pilin emk olan 1,5 V tur. D kutbu     .            

pozitif olup, C den 1,5 V yukarda   .  nellikle + ve – işaretleri ihmal edilir ve uzun çizgi po-

bir potansiyele sahiptir.                 .  zitif işaret anlamındadır. Pilin pozitif kutbu, + işareti

                                               ile veya kırmızı renk ile gösterilir.

          Kutupları arasındaki potansiyel farkı, pilden bir yük akımı olup olmama-sına bağlıdır. Yük akışı yokken bu potansiyel farkına, pilin elektromotor kuvveti (emk) denir. Yanlış isimlendirilen bu terim, son yüzyıldan günümüze değin kul-lanılmaktadır. Fakat emk bir kuvvet olmayıp bir voltajı göstermektedir. Bir çok durumda, devreden bir akım geçse bile bu emk, pilin uçları arasındaki potan-siyel farkına eşittir.

          Şimdi, Şekil I deki durumu daha detaylı inceleyelim. Yüksüz levhalar tel-lerle pile bağlandığında, çok kısa bir sürede pil levhalara yük gönderir. Daha sonra yük akışı durur ve elektrostatik bir durum oluşur. Metallerin elektrostatik halde, eşpotansiyel hacimler oluşturduğunu biliyoruz. Bu nedenle D kutbun-dan B levhasına kadar olan, tel ve levha aynı potansiyeldedir. Benzer şekilde 1,5 V potansiyelde olan C kutbu, D den daha düşük potansiyelde, fakat A plakası ile aynı potansiyeldedir. B plakası pozitif yüklü olduğundan daha yüksek potansiyeldedir. Bu nedenle A ile B arasındaki potansiyel farkı 1,5 V tur. Buradan da şu sonucu çıkarabiliriz : bir üretecin uçlarına tellerle bağlı iki levha arasındaki potansiyel farkı, üretecin kutupları arasındaki potansiyel farkına eşittir.

          Ayrıca yüklü plakalar üzerindeki yükler, bir elektriksel potansiyel enerjiye sahiptir. Çünkü Şekil I deki plakalar yüklerini üreteçten alırlar ve üreteç plaka-ları yükleyen bir enerji kaynağıdır. Bir pilin (üretecin) enerji kaynağı olarak dav-randığı daha pekçok durum vardır. Örneğin bir pil, bir ampulü yaktığı zaman ampul ısı ve ışık enerjisi verir. Bir üreteç, bir motorun çalışmasını sağladığında, döndürürken, motorun çıkış mekanik enerjisi pil tarafından verilir. Bu örnekleri çoğaltabiliriz.

Yorumlar (0)

Bu icerige ait yorumlari masaustune alabilirsiniz

Yorum Yazin

Adiniz

Email

Baslik

Yorum

eksi not | arti not

Bu yoruma abone ol (Sadece kayitli kullanicilar icin)

Okudum ve kabul ediyorum Yorum gonderim kurallari.

Lutfen resimdeki guvenlik kodunu girin

Yorum Ekleyin