fizik

göre Y noktasi X noktasini denge durumuna çagiracaktir, bu sirada Y noktasi da sola dogru hareket edecektir. Simdide tam tersini yapalim, X noktasini Y ye dogru itelim. Diger durum benzer bir olayi hareketleri zit yönde olarak burada gözlemleyebiliriz. Mekanik dalgalar basligi altinda ilk yazdigimiz sey bu dalgalari meydana getirebilmek için bir enerji kaynagi ihtiyacimizin olmasiydi, X noktasini bir enerji kaynagi ile denge noktasi etrafinda hareket ettirirsek meydana gelen sarsinti ile Y daha sonra Z noktasi hareket edecektir. Böylece en basta enerji kaynagimiz vasitasi ile X e kazandirdigimiz yer degistirme, parçaciktan parçac devam edecektir. Buradaki bilinmesi gereken en önemli seylerden birisi de maddenin bir yerden baska bir yere tasinmamasidir.

Mekanik dalgalari ileten ortamin parçaciklarina ait hareket sekline göre dalgalar iki ayrilirlar. Enine dalgalar ve boyuna dalgalar.

Bir ucu bir noktaya sabitlenmis ipin serbest ucu sekildeki gibi asagi yukari hareket ettirildigi zaman ip boyunca pesi sira tepe ve çukurlarin sabit noktaya dogru hareket ettigini görürüz. Pesi sira hareket eden bu tepe ve çukurlara dalga katari denir. Simdi bakalim; ortami olusturan parçaciklar, yani ip, hareket yönü yu-

kari asagi, dalganin hareket yönü ise saga dogrudur. Yani dalgayi olusturan iki hareket birbirine dik. Enine dalgalari tanimlarken artik sunu diye biliriz; ortami olusturan parçaciklarin hareketi dalga yönüne dik olan dalgalar enine dalgalardir.

Bu sefer bir ucu sabitlenmis yay parçasinin serbest ucunu sikistirip birakalim, sikistirdigimiz yay parçalari eski durumuna dönmek isteyeceklerdir ve eski haline gelmek için bu seferde sag taraftaki yay parçalarini sikistirtmaya baslayacaklar ve bu böyle sürüp gidecektir. Burada dikkat edilmesi gereken nokta, ortami olusturan parçaciklar yani yay, sadece denge durumu çerçevesinde titresecektir, yayda

sag tarafa dogru ilerleyen yayin kendisi degil sikistirmadir. Boyuna dalgalarda, titresim yönü ile dalga yönü birbirlerine paraleldir.

 Frekans ve Periyot

Bir dalga hareketi esnasinda, ortami olusturan parçaciklar belli zaman araliklarinda ayni hareketi yapabilirler, isterseniz bu durumu Sekil 1-2a nin daha gelismisi üzerinde asagidaki sekilde inceleyelim..

(f) Frekans; birim zamanda titresim sayisidir, birimi s^-1 yada (Hz) Hertz dir. (T) Periyot; tam bir hareketin kendini tekrar etme süresidir, birimi (s) saniyedir. Frekans ile periyot arasindaki bagintiya bakacak olursak;

(l) Dalga Boyu; bir dalga katarinda art arda gelen iki nokta arasi K ve L noktalari gibi yada

iki tepe arasi kisaca ardisik iki özdes nokta arasinda kalan uzakliga dalga boyu denir,

birimi SI sisteminde (m) metredir.

(A) Dalga Genligi; Tepe veya çukurlarin denge konumuna olan uzakligina dalga genligi

denir.