fizik

  Gökcisimlerinin sıcaklıkları tayininde kullanılan yöntemler üç temel ölçüye dayanır:

1. Cismin saldığı toplan ısınım
2. Dalga boyuna bağlı ışınım şiddeti
3. Tayf çizgilerinin şiddetleri

Astrofiziğin en önemli sorunlarından biri yıldızların, yıldızlar arası maddenin sıcaklıklarını tayin etmektir. Yıldızlarda tıpkı Güneş gibi sıcak gaz küreleridir. İç katmanların saldığı ışık daha üstteki katmanlarda soğrulur. Bundan dolayı yıldızın ancak sınırlı bir üst katmanının ürettin ışınım enerjisi uzaya yayılır. Bu katmana “yıldızın atmosferi” onun altında kalan küreye de “yıldızın içi” denir. Biz ancak yıldız atmosferinin sıcaklığını ölçebiliriz (A. KIZILIRMAK, 1970).

 Etkin Sıcaklık (Te)

Bir yıldızın etkin sıcaklığı onunla eşdeğer gücündeki (s) karacisim sıcaklığıdır. Bir yıldızın Te ile gösterilen etkin sıcaklığı için temel formül;

S = s Te⁴                                                                                                            (1)

Stefan-Boltzman kanunudur. Yani etkin sıcaklığı bulmak için E ışınım salma gücünü bilmek gerekir. Te tayininde görünürdeki çap ve parlaklık (a, m_b) kullanılır. m_b, tüm ışınım parlaklığıdır. Bu ifadeler yardımıyla etkin sıcaklık;

log Te_* = log Te_o + 0,5log a_o + 0,1 m_bo – 0,5log a_* - 0,1 m_b*                               (2)

denklemi ortaya çıkar. Güneş’e ilişkin değerler şunlardır.

            Açısal çap       : a_o = 1920¢¢

            Etkin sıcaklık  : Te_o = = 5784 K

            Uzaklık           : r_o = 1,496.10¹³ cm

            Kütle               : m_o = 1,98.10³³ gr

            Bu değerler log Te_* denkleminde yerine konulursa etkin sıcaklık ifadesi;

log Te_* = 2,709 – 0,5loga_* - 0,1 m_b*                                                                   (3)

olur. Güneş için, RÖ = +0,7 ve Tr = 5370 K dır (A. KIZILIRMAK, 1970).