fizik

Gökbilimde kullanılan parlaklık sınıflaması Hipparchos tarafından M.Ö.129 yıllarında yapılmıştır. Hipparchos gökyüzünde görülen bütün yıldızları görünürdeki parlaklıklarına göre altı sınıfa ayırmıştır. Bunlardan en parlak olanları 1. sınıfta, en sönükleri de 6. sınıfta kabul etmiş, arada kalanları da azalan parlaklarına göre 2,3,4 ve 5. sınıflara koymuştur. Bu parlaklık ölçeği (kadir) sınıflarına bugün “kadir sınıfı” yada kısaca “kadir” denir. Kadirin batı dillerindeki karşılığı “magnitude” olduğu için 1. kadirden bir yıldızın parlaklığı 1^m, 2. kadirden bir yıldızın parlaklığı 2^m … olarak gösterilir (A. KIZILIRMAK, 1970).

            Hipparchos’un yeterince açık olmayan sınıflandırmas, 1856’da Naman R. Pagson tarafından netleştirildi. 1. sınıftaki bir yıldız, 6. sınıftaki bir yıldızdan yaklaşık 100 kat daha parlak oldu ve Pagson n ve n+1 sınıfları arasındaki parlaklık oranını  olarak tanımlamıştır (H.G.TEKTUNALI, 1990).

            Görünürdeki ışınım şiddetleri l₁ ve l₂ olan iki yıldızın parlaklıkları m₁ kadir ve m₂ kadir olsun. Bu halde parlaklık için genel denklem;

m₂ – m₁ = -2,5 log                                                                                           (1)

dir. Bu denkleme “Pagson formülü” denir. Buna göre parlaklıklar logaritmiktir (A. KIZILIRMAK, 1970).

            Çıplak göz, genel olarak 5. kadire yakın yıldızları görebilir. Daha sönükleri seçemez (A. KIZILIRMAK, 1970).

Salt Parlaklık

            Gerçek parlaklık, görünür parlaklık gibi kadir ile ifade edilir. Böyle bir ifadeye “salt parlaklık” denir. Bir düzenekte yıldızın salt parlaklığı, bu yıldız bizden 10 pc (parsek) uzaklıkta olduğu zaman görünür bir parlaklığına eşittir. Salt parlaklık M ile gösterilir (T.L.SWIHART, 1970).

            Bir r mesafesi için, görünen kadir m ve salt (mutlak) kadir M arasındaki bağıntı aşağıdaki şekilde çıkarılabilir. Bir yıldızdan, q katı açısı içinde, r mesafesine, doğru çıkan ışınım, wr² alanı boyunca yayılır ve ışınım şiddeti uzaklığın karesiyle ters orantılıdır. Bu nedenle; r(r) uzaklığındaki L8r) ışınım şiddetinin 10 pc uzaklığından l(10) ışınım şiddetine oranı,

                                                                                                   (2)

dir. Böylece r ve 10 pc uzaklığına ait kadirler farkı veya m-M uzaklık modülü

m – M = -2,5 log                                                          (3)

veya

m – M = 5 log                                                                                              (4)

olur. Bu denklem uzaklığın birimi parsek alınması şartıyla,

m – M = 5 log r – 5                                                                                               (4.5)

şeklinde yazılabilir (H.G.TEKTUNALI, 1990).

            Güneş’in görünür parlaklığı mo _{= -26}^m.78 ve salt parlaklığı ise M_o = +4^m.79 dur (A. KIZILIRMAK, 1970).