fizik

Novalar, parlaklıkları birdenbire çok artan parlamalı değişen yıldızlardır (F. ERSİN, 1992). Nova (Latince “yeni”) adı bu tür yıldızlara, yeni oluştukları sanıldığından verilmişti. Oysa bugün bu yıldızların yeni olmadıkları bilinmektedir. Aslında bir nova, üzerine bir patlama oluşmuş, önceden beri var olan bir yıldızdır (BİLGİLİK, WEBSTER, 1988).

            Bir nova aniden 10-12 kadir parlayan bir yıldızdır. Bu parlaklık yükselmesi 1 saat veya 1 günde olur. Mutlak parlaklıklar maksimum civarında -7 den -8’e kadardır. Maksimum parlaklık çok kısa sürer. Bundan sonra düşüş yavaştır fakat düzgün değildir. Aylar yada yıllar sonra yıldız eski parlaklığına döner (T.L.SWIHART, 1970).

            Ortalama güneş parlaklığında, ama daha yoğun yapılı, daha küçük bir yıldız günün birinde parıldamaya başlar. Birkaç gün içinde alışılmış halinden binlerce kat fazla ışık yayan bir yıldız durumuna gelir. Bu parlaklık artışına neden olan, büyük bir olasılıkla çok büyük miktarlardaki nükleer enerjinin serbest bırakılması yani nükleer patlamadır. Patlama ne derece şiddetliyse, uzaya fırlatılan maddeler o denli fazla olur. Patlamayı izleyen birkaç gün boyunca yıldız en yüksek parlaklıkta görünür, sonra yavaş yavaş soluklaşır.

            Sonunda, patlayan yıldız alışılmış eski soluk ışık düzeyine iner. Bir nova patlaması, herhangi bir uyarı belirtisi görülmeden ortaya çıkar. Patlama sırasında yıldızın parlaklığında ortalama 60000 kat yükselme olur, bu da 13 kadire karşılık gelir (BİLGİLİK, WEBSTER, 1988).

            Kayıtlı bulunan en parlak yıldız patlaması olayı, 1572 yılının Kasım ayında Cossiopeio (Koltuk) burcunda gözlenmiş nova patlamasıdır. Bu yıldız patlaması, ünlü Danimarkalı gök bilimci Tycho Brahe tarafından gözlenmiştir. Bu patlama, o derece büyük bir parlaklık derecesine erişti ki gün ışığında bile görülebiliyordu. Çok parlak başka bir nova olayı da, 1604 yılında Alman gök bilimci Johannes Kepler tarafından Ophiuchus (Yılancı) burcunda gözlendi. Bu patlamadan sonra ışığın azalması 18 ay süreyle çıplak gözle izlenebildi. 1604’de patlayan bu nova, onu keşfedenin adıyla “Kepler Yıldızı” diye alınır (BİLGİLİK, WEBSTER, 1988).