fizik

Bugün evrende en azından bir milyar galaksinin bulunduğu sanılıyor. Buna, galaksilerden ve galaksiler arasındaki uzaydan oluşmuş sistem diyebiliriz (S. Weinberg, 1998).

            Kozmoloji alanında Hubble ciddi çalışmalar yapmıştır. Hubble; birkaç galaksiyi bulmuş ve galaksilerin birbirinden uzaklaştığını ve böylece de evrenin genişlediğini ispatlamıştır. Bu genişlemeyi Doppler etkisiyle açıklamıştır. Doppler olayı kaynak ve dinleyicinin algıladığı sesin ve hızının farklı olmasıdır. Bu olay ışık demeti için de yapıldığında aynı sonuç bulunmuştur. Buna göre bize yaklaşan ışık kaynağının dalga boyu kısalacaktır, aynen bizden uzaklaşan ışık kaynağının dalga boyunun uzaması gibi. Hubble; galaksilerden gelen ışığın dalga boyunun kırmızıya kaydığını yani büyüdüğünü söyledi. Kırmızıya kayma olayını Doppler olayı ile birleştirip yorumladı (A.Y.ÖZEMRE, 1981). Hubble, “red shift” adını verdiği olayın daha uzaktaki galaksiler için daha fazla olduğunu gözlemdi. Yani bizden daha çok hızla uzaklaşıyorlardı. Galaksilerin uzaklaşma hızları, galaksiler arasındaki hızla doğru orantılıdır (A. LIGHTMAN, 1998).

            1948 yılında Thomas Hold, Herman Mandı ve Fred Hoyle, Stead State ismi verilen teoriyi ortaya attılar. Buna göre başlangıcı ve sonu olmayan evren olarak nitelendirdiler. Evrenin yaratıldığı ilk anda uzay ve galaksilerin birbirine çok yakın, hatta yapışık olduğudur. Daha sonra büyük patlamanın enerjisi ile ilk evren maddesi dağılıp saçılmıştı. Maddenin yoğunlaşıp sıkışması ile galaksiler meydana gelmiş ve galaksiler arası uzay yavaş yavaş şekillenmiştir. Evren büyük bir hızla genişledikçe galaksiler birbirinden ayrılmış ve uzay ortamı da belirginleşmiştir (S.Y. HAWKING, 1989).

            Evrenin bu genişlemesi ne kadar sürecek diye düşünülebilir. Bu sorunun iki cevabı vardır:

1. Evrenin genişlemesine açık evren denir. Evrenin yoğunluğu uzaklaşan galaksileri tutacak kadar değildir. Gravitasyonel çekim kuvveti yetersiz olduğundan galaksiler birbirinden uzaklaşır ve genişleme devam eder (S. WEINBERG, 1998).
2. Kapalı evren modelidir. Uzayı sürekli genişlemeye zorlayan evrenin iç enerjisi, evreni kendi içinde tutmaya yarayan çekim kuvveti karşısında yetersiz kalır ve evrenin genişlemesi durur, evren büzülmeye başlar (A.Y. ÖZEMRE, 1981).

Evrenin genişlemesini 1917 yılında Einstein, “Genel Relativite Teorisi” ile açıklamıştır. Bu teoriye göre uzay-zaman ilişkisi vardır. cisimlerin kütleleri ile orantılı olarak uzay-zaman ağını büküp çökerttiklerini ortaya çıkarıyordu. Uzak yıldızlardan gelen ışık uzay-zaman ağına girince eğiliyor ve yıldıza doğru yaklaşıyordu. Bu sapma derecesi 3^o-5^o arasında olmaktadır. Bu da evrenin genişlemesine değişik bir yaklaşım getirmektedir (A. DEMİRSOY, 2001).